Home > ARTIKEL > Dankzij bezoek aan huisarts 150 euro p/m minder arm
Huisarts en hulp bij schulden
ARTIKELINTERVIEW

Dankzij bezoek aan huisarts 150 euro p/m minder arm

In Den Haag heeft bijna een op de vijf huishoudens hoge schulden of loopt het risico daarop. In de Schilderswijk is stress om financiële problematiek de laatste jaren zelfs het grootste gezondheidsprobleem. 

Huisarts Jan Wuister: ‘Door een te rigide interpretatie van de regels komt de hulpverlening vaak niet goed op gang.’ Wuister werkt samen met Paul Bentvelzen, consulent bij de gemeentelijke Helpdesk Geldzaken. Gezamenlijk proberen zij bewoners met risico op schulden in een zo vroeg mogelijk stadium te signaleren en te helpen.

 

Wat houdt jullie samenwerking in?

Wuister: ‘Als huisarts kan ik binnen ons gezondheidscentrum wijkbewoners met financiële problematiek laagdrempelig en rechtstreeks door- verwijzen naar Paul van Helpdesk Geldzaken. Is de schuld hoger dan 10.000 euro en de problematiek erachter groot dan verwijs ik door naar onze maatschappelijk werker Laila Moufid. Namens haar welzijnsorganisatie zit zij in ons gezondheidscentrum voor Welzijn op Recept. Zij maakt samen met de wijkbewoner een brede inventarisatie van zijn problemen voordat zij Paul inschakelt. Dit zorgpad Financiële problemen initieerde onze directeur Fred van der Loo. Hij wilde de financiële problemen van onze patiënten aanpakken door een betere samenwerking met externe organisaties binnen de gemeente. Aanleiding was een inspirerend verhaal van de oprichter van het Sociaal Hospitaal over hoe iemand met een kleine schuld in grote ellende kan terechtkomen. In plaats van goede hulp om van die schuld af te komen, belanden ze vaak in een rare molen van allerlei dienstverleners die tegenstrijdige adviezen geven. Hierdoor stapelt de schuld alsmaar op tot bizar hoge bedragen. Door financiële problemen ontstaan of verergeren vaak ook weer andere problemen zoals relatieproblemen, kindermishandeling, een ongezonde levensstijl.’

Bentvelzen: ‘Sinds drie jaar heb ik een beslag- spreekuur voor wijkbewoners in De Rubenshoek. Daarnaast opende ik hier eind 2018 voor twee dagdelen in de week ook een Helpdesk Geldzaken waarmee de gemeente de financiële problematiek in de wijken laagdrempelig wil aanpakken. Nu kunnen mensen bij mij terecht met allerlei vragen over geld, over inzicht in hun inkomen en uitgaven en voor advies. Wellicht kunnen zij besparen op uitgaven en kan ik voorliggende voorzieningen aanvragen. Soms levert dat 100 tot 150 euro per maand op. Als de financiële problemen groot zijn, achterhaal ik samen met de bewoner en eventueel de maatschappelijk werker de oorzaak en tackel ik het probleem.’

 

Geef eens een voorbeeld van een patiënt die jullie hielpen?

Wuister: ‘Een gezonde jonge man kwam met veel spanningsklachten op mijn spreekuur. Hij had anderhalf jaar goed verdiend met een eigen zaak. Maar omdat hij geen cent voor de belasting had gereserveerd, had hij inmiddels gigantische schulden. Sinds de Belastingdienst achter hem aanzat, was zijn hele bouwwerk in één keer in elkaar gezakt. Hij was alles kwijtgeraakt en kon niets meer. Omdat zijn vader hem op dat moment nog ondersteunde om te voorkomen dat hij met zijn gezin op straat werd gegooid, kreeg hij geen uitkering en kon hij ook geen beroep doen op allerlei ondersteunende voorzieningen. De uitvoerende uitkeringsambtenaar was totaal niet hulpvaardig en verschool zich achter allerlei regels. Paul heeft hem toen uitgelegd hoe de situatie in elkaar zat en ervoor gezorgd dat die man hulp en weer perspectief kreeg.’

Bentvelzen: ‘Met toestemming van die man heb ik gekeken naar zijn aanvraag. Ik vroeg mijn collega, de uitvoerende uitkeringsambtenaar die zijn dossier in behandeling had, deze zaak nog eens te heroverwegen. De situatie is toen weer onderzocht. Vervolgens hebben we die man uitgelegd hoe de gemeente hiermee moet omgaan. De afwijzing kwam niet voort uit onwil maar doordat mijn collega de regelgeving van de Participatiewet had gevolgd. Maar soms moet je als gemeente- ambtenaar net iets verder kijken en het effect van een afwijzing meewegen in je aanpak. Nu is zijn vader gestopt met die lening en heeft die man een uitkering. Hij zit in de schuldhulpverlening en weet waar hij zich aan moet houden.’

 

Hoe vraag je als huisarts naar iemands financiën en hoeveel tijd trek jij als consulent uit voor een bewoner?

Wuister: ‘Meestal komen mensen meerdere keren met dezelfde spanningsklachten: hoofdpijn, buikpijn, niet lekker voelen, ernstige slaapproblemen. Dan stel ik een aantal vragen. Hoe is het thuis? Op het werk? Met de kinderen? Met slapen? Hoe komt het dat je slecht slaapt? Waar denk je het meest aan? Meestal komt het probleem dan wel naar boven.’

Bentvelzen: ‘Ik trek vervolgens vijftig minuten uit voor een gesprek en kan vervolgafspraken maken. Soms zie ik mensen wel zeven keer. Qua tijd kan ik maximaal zeven klanten per week helpen voor Helpdesk Geldzaken in de Rubenshoek.’

 

Hebben jullie speciale informatie nodig van elkaar om goed te kunnen werken?

Bentvelzen: ‘Jan informeert mij als hij iemand naar mij verwijst. Ik vraag ook elke bewoner welke arts of hulpverlener hem heeft doorverwezen. Dan kan ik aan diegene doorgeven dat hij is aangekomen en dat ik iets voor hem heb kunnen doen. Wat ik met de bewoner inhoudelijk bespreek, is vertrouwelijk. Wat Jan met hem bespreekt ook. Als het om een agressief persoon gaat, vind ik het fijn dat Jan mij dat inseint zodat ik weet hoe ik op hem moet reageren. Om informatie te kunnen doorgeven moet de bewoner daarvoor natuurlijk wel toestemming geven. Als gemeente en ambtenaren gaan wij daar heel zorgvuldig mee om. Volgens de regels van de privacywet. Tegelijkertijd willen we mensen natuurlijk zo goed mogelijk helpen. Geeft iemand geen toestemming dan kan Jan zelf aan hem vragen hoe het met hem gaat.’

Wuister: ‘Het is als huisarts belangrijk om Paul te melden of iemand bijvoorbeeld een verstandelijke beperking heeft, een psychiatrische ziekte, of dat er kinderen in het spel zijn. Als ik een verwijsbrief meegeef aan een bewoner geeft hij mij al toestemming Paul die informatie te geven. Hij vertrouwt erop dat wat ik doorgeef een functie heeft. Sinds de intrede van de AVG zie ik dat veel hulpverleners bang zijn om de wet te overtreden en er voor mijn gevoel te rigide mee omgaan. Als huisarts krijgen we dan na een verwijzing naar externe hulpverleners in het sociaal domein vaak geen terugkoppeling omdat het zogenaamd niet mag. Dat is een groot probleem. Want door een te rigide interpretatie van de regels komt de hulpverlening vaak niet goed op gang. Je moet kunnen overleggen bij complexe problematiek. Willen we in deze wijk mensen goed kunnen helpen dan moeten we daar een oplossing voor vinden. Als hulpverlener kun je gewoon aan een bewoner vragen of hij het goed vindt dat je even met de dokter overlegt. Als ik iemand verwijs wil ik weten of hij in hulp is genomen. Of het proces loopt of stagneert. En in het laatste geval of ik nog wat kan betekenen om dat proces weer in gang te zetten.’

 

Heeft jullie samenwerking resultaat?

Wuister: ‘Als mijn patiënten via Paul of Laila bij de juiste hulpverlener terechtkomen, komen ze vaak niet meer met allerlei spanningsklachten bij mij. Die patiënten weten dan waaraan het ligt en wat ze eraan kunnen doen. Ik hoef dan ook geen extra medische onderzoeken te laten doen in het ziekenhuis of elders. Dat is een enorme winst.’ Bentvelzen: ‘Het denk- en incasseringsvermogen verlaagt flink bij mensen die in de schulden zitten. Ze zijn vaak ook bedroefd, boos of angstig. Maar ze moeten wel de motivatie hebben iets te doen aan hun situatie. Daarom doe ik aan motiverende gespreksvoering. Dat heeft vaak wel resultaat en soms helemaal niet.’

 

Wat waarderen jullie aan elkaar?

Bentvelzen: ‘Dat Jan ook kijkt naar niet-medische oorzaken. Hij kijkt verder dan zijn eigen vakgebied, vraagt door en begrijpt dat hij zijn patiënten soms beter kan doorverwijzen naar een andere hulpverlener. Dat wil en doet niet iedere huisarts.’

Wuister: ‘Ik heb de garantie dat Paul adequate hulp verleent, goede adviezen geeft en dat mijn patiënten die trouw opvolgen. Dat is enorm belangrijk. Als je elkaar persoonlijk kent, gaat de samenwerking veel soepeler en makkelijker en levert het meer op. Maar vergis je niet. Wij stuurden dertig jaar geleden al patiënten laagdrempelig door naar twee maatschappelijk werkers in ons pand. Die pikten toen ook dit soort problemen op. Er is in de tussentijd enorm bezuinigd op hun werk. Zeker in een achterstandswijk als de Schilderswijk met veel bewoners die in de overlevingsmodus zitten en vaak verstandelijke, psychologische of psychiatrische beperkingen hebben, is dat waarschijnlijk ook een van de redenen waardoor de problemen hier zo zijn geëscaleerd.’

 

OVER JAN WUISTER EN PAUL BENTVELZEN

Jan Wuister heeft sinds 30 jaar een huisartsenpraktijk in gezondheidscentrum De Rubenshoek in de Haagsche Schilders- wijk, een achterstandswijk met veel multiproblematiek. Het gemiddelde inkomen in deze wijk is € 13.800,- per inwoner per jaar. Jan spreekt in dit artikel ook namens zijn collega- huisartsen in De Rubenshoek.

Paul Bentvelzen is sinds 2018 consulent bij de Helpdesk Geldzaken in gezondheidscentrum De Rubenshoek. Hier heeft hij sinds 2016 ook een beslagspreekuur als consulent maatschappelijke ondersteuning vanuit de gemeentelijke afdeling sociaal juridische dienstverlening.

 

CIJFERS DEN HAAG

  • In Den Haag heeft bijna een op de vijf huishoudens te maken met hoge schulden of loopt risico daarop. 60.000 Hagenaars lopen risico op problematische schulden. Het duurt gemiddeld 5 jaar voordat mensen zich melden voor schuldhulpverlening. De gemiddelde schuld is dan opgelopen naar € 40.000,- (cijfers gemeente Den Haag).
  • Helpdesk Geldzaken wil het besteedbaar inkomen van inwoners vergroten en hen financieel ontzorgen. Momenteel helpt Helpdesk Geldzaken op zeventien lokaties, veelal bij dienst- en wijkcentra, dokterspraktijken en buurtorganisaties in Den Haag.
  • Helpdesk Geldzaken is ontstaan vanuit Schuldenlab070 dat zich inzet voor een schuldenzorgvrij Den Haag.

 

Karin van Lier

Dit artikel verscheen juni 2019 in het magazine Zorg + Welzijn.

Foto Jitske Schols