Home > ARTIKEL > Hulpverlening aan mensen die suïcidaal zijn schiet te kort
Hulpverlening aan mensen die suïcidaal zijn
ARTIKEL

Hulpverlening aan mensen die suïcidaal zijn schiet te kort

Dagelijks plegen vijf mensen zelfmoord. Dit zou voor een groot deel kunnen worden voorkomen als de opleidingen voor hulpverleners en artsen hier structureel meer aandacht aan zouden besteden.

Emeritus-hoogleraar klinische psychologie, psychopathologie en suïcidepreventie Ad Kerkhof: ‘Veel artsen en hulpverleners snappen niets van zelfmoord.’

 

Ad Kerkhof overhandigde op 8 oktober een petitie aan staatssecretaris Paul Blokhuis om suïcidepreventie structureel op te nemen in de opleidingen van artsen en hulpverleners. Want onderzoek wijst uit dat er veel winst valt te behalen bij het verminderen van het aantal suïcides als je psychologen, psychiaters, artsen op de spoedeisende hulp, verpleegkundigen, huisartsen, hun praktijkondersteuners en andere hulpverleners een gerichte scholing geeft op dit terrein. De petitie kwam er op initiatief van Kerkhof en de Ivonne van de Ven Stichting – Versterking suïcidepreventie in Nederland, ondersteund door de telefonische hulplijn 113 zelfmoordpreventie.

 

Richtlijnen

Met deze petitie willen ze meer garanties voor goede zorg en veiligheid van mensen met suïcidaal gedrag. Want wat blijkt? Veel hulpverleners en artsen nemen de Richtlijn Diagnostiek en Behandeling van Suïcidaal Gedrag bij artsen en hulpverleners nog lang niet altijd als uitgangspunt voor hun handelen. Domweg omdat zij vaak onvoldoende zijn opgeleid om deze richtlijn toe te passen. Terwijl er jaarlijks 15.000 mensen na een suïcidepoging terecht komen op de spoedeisende hulp.

 

Simpel toepasbaar

Ad Kerkhof zei op 8 oktober aan tafel bij DWDD: ‘Na veertig jaar wetenschappelijk onderzoek hebben we deze richtlijnen gemaakt die aantoonbaar suïcide kunnen voorkomen.’ De richtlijnen zijn vrij simpel toe te passen. Denk bijvoorbeeld aan de richtlijn continuïteit van zorg waarin staat dat je hulp in een polikliniek en in een kliniek op elkaar moet laten aansluiten. Of de richtlijn dat je familieleden moet betrekken bij de diagnostiek en de behandeling van mensen met gedachten aan de dood.’

 

Depressie en schulden

Volgens Sander de Vries, klinisch psycholoog bij de telefonische hulplijn 113, is slechts veertig procent van de mensen die overlijdt door zelfmoord, onder behandeling bij de geestelijke gezondheidszorg. De meerderheid dus niet. Volgens hem kunnen en moeten alle professionals die een signalerende rol hebben, hun steentje bijdragen aan zelfmoordpreventie.

De Vries: ‘Sociale professionals als maatschappelijk werkers en jongerenwerkers worden wel opgeleid om mensen met een depressie of schulden te ondersteunen, maar niet om zelfmoordgedachten bespreekbaar te maken, terwijl juist in die doelgroep het risico op zelfmoord groot is. En doordat veel hulpverleners zelfmoordgedachten niet openlijk durven te bespreken, hebben cliënten het gevoel dat ze daarmee niet bij hen terecht kunnen.’

 

Helpen met de juiste vervolgstappen

Sociale professionals hoeven zelfmoordgedachten bij mensen natuurlijk niet zelf op te lossen, benadrukt De Vries. ‘Ze zijn onderdeel van een systeem van hulpverleners en naasten om de cliënt heen. Hun kerntaak is signaleren, laagdrempelige hulpverlening bieden en doorverwijzen als behandeling nodig is. Hen helpen met de juiste vervolgstappen.’

 

Hulp van hulpverlening

Op dit moment erkent twintig procent van de hulpverleners mensen met zelfmoordgedachtes niet altijd respectvol te behandelen, stelt Ad Kerkhof. ‘Ze snappen die cliënten gewoonweg niet, zijn geïrriteerd, onmachtig en denken dat het een eigen keuze is.’ Terwijl het hier helemaal niet gaat om keuze maar om dwanggedachten. ‘Mensen met zelfmoordgedachten schreeuwen om rust, willen hun pijn en knellende dwangmatige gedachten kwijt. Ze zitten vaak in een draaikolk van waanachtige belevingen waar ze niet meer vanzelf uitkomen. Denk aan de gedachte dat ze anderen tot last zijn en er beter niet meer kunnen zijn. Met hulp van familie kun je daar doorheen breken’, aldus Kerkhof. ‘Maar dan moet die hulp er wel zijn vanuit de hulpverlening.’

 

Te weinig aandacht

En die hulpverlening schiet dus te kort als het gaat om het bespreken van suïcidegedachten. Kerkhof: ‘Het is nog een ouderwets idee dat je het hierover maar beter niet kunt hebben. Veel hulpverleners zijn er bang voor en hebben nog veel te weinig aandacht voor de ernst van het probleem en hoe omvangrijk het is.’

Naast Ad Kerkhof pleit ook Sander de Vries voor meer aandacht voor het opnemen van suïcidepreventie in het opleidingsprogramma van sociaal professionals. Ze kunnen bijvoorbeeld zelfmoord bespreekbaar leren maken in rollenspellen, de juiste vragen leren stellen en leren goed door te vragen. Maar ook door te leren hoe je samen met de cliënt een veiligheidsplan maakt. In dit persoonlijke plan staat beschreven hoe de cliënt merkt dat het niet goed met hem gaat, wat hij op dat moment zelf kan doen om rustig te worden en waar hij eventueel terecht kan. ‘Met zo’n veiligheidsplan op zak hebben mensen een geheugensteun om moeilijke momenten door te komen.’

 

Analyse

Overigens ziet De Vries wel veel hulpverleners die bij 113 aankloppen voor het volgen van trainingen hoe ze moeten omgaan met mensen met suïcidegedachten. Maar wat hem betreft is dit nog te vrijblijvend. Want te veel afhankelijk van individuele professionals en of er ruimte voor is in het opleidingsbudget. ‘Als je als organisatie de medewerkers goed wilt bijscholen, maak dan eerst een analyse van wat je als organisatie aan mogelijkheden en beperkingen hebt bij preventie van suïcide, over welke vaardigheden professionals al beschikken en hoe je ze het best kunt bijscholen en kunt leren doorverwijzen.’ Maar ook hij blijft erbij dat dit primair in het curriculum van de opleidingen moet worden opgenomen.

 

Staatssecretaris

Staatssecretaris Paul Blokhuis heeft ondertussen toegezegd om bij de beroepsopleidingen en beroepsorganisaties meer aandacht te vragen voor het suïcideprobleem en te benadrukken dat ze artsen en hulpverleners beter moeten opleiden op dit vlak.

 

Karin van Lier

Dit artikel verscheen op 9 oktober 2019 op de site van Zorg+Welzijn.

Foto is van de sculptuur How to meet an Angel, ontworpen door Ilya en Emilia Kabakov en hangt aan een gebouw van Mentrum Amsterdam.