Home > ACHTERGRONDARTIKEL > Te veel mensen met verward gedrag
teveel verwarde mensen
ACHTERGRONDARTIKELARTIKEL

Te veel mensen met verward gedrag

De psycholance, die destijds enthousiast werd onthaald, is in Amsterdam weer van de weg gehaald. De reden? Er zijn te veel mensen met verward gedrag. Hoe nu verder?  ‘We hebben onze reguliere ambulance medewerkers bijgespijkerd met een training psychiatrie.’

 

Na vijf jaar is Amsterdam gestopt met de psycholance. Deze ambulance met daarin een sociaal-psychiatrische verpleegkundige aan boord werd in 2014 als pilot ingezet. Doel: humaan vervoer en directe zorg voor mensen met verward gedrag. Dit werd gezien als een passende aanpak voor deze mensen die voorheen door de politie van straat werden gehaald en vervolgens geboeid bij een instelling werden afgeleverd of in de cel gezet.

 

Schaarste aan GZ-verpleegkundigen

De psycholance nam de politie, die de verantwoording voor mensen met verward gedrag niet meer wilde, werk uit handen. Aanvankelijk werkte ze goed en inhoudelijk waren de psycholances prima, zegt adjunct directeur van Ambulance Amsterdam Astrid Brugman. Maar de twee psycholances die ze op het laatst ter beschikking had, konden niet meer het hele gebied bedienen waarvoor ze werden ingezet. Brugman: ‘Doordat we te veel meldingen kregen uit uiteenlopende plekken, moesten mensen met verward gedrag die acute zorg nodig hadden te lang wachten.’ De inzet van meer psycholances was geen optie vanwege de schaarste aan GZ-verpleegkundigen. ‘De GGZ-instelling die hen aan ons uitbesteedde, kampte zelf met een tekort.’

 

Module psychiatrie

In plaats van de inzet van psycholances besloot Ambulance Amsterdam eind 2018 alle verpleegkundigen en chauffeurs op de zorg en mediumcare ambulances een module psychiatrie te laten volgen om naast somatische zorg ook mensen met verward gedrag te kunnen helpen. Deze module bestond uit drie fases: een voorbereidingsfase van zeven dagen waarin de medewerkers literatuur bestudeerden. Vijf lesdagen om onder andere bekend te raken met psychiatrische ziektebeelden, de-escalerend werken, het kunnen beoordelen van patiënten, inzicht in hun medicatiegebruik en omgaan met agressie. En tenslotte vijf stagedagen op de Onderzoeksruimte van de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam (SPOR) waar de ambulances cliënten in eerste instantie naartoe brengen. De verpleegkundigen en chauffeurs van de spoedambulances die al psychiatrie in hun basisopleiding hadden, kregen een verdiepingscursus.

 

Vastgespen

Brugman: ‘Natuurlijk vraagt het andere competenties en een andere aanpak van onze ambulancemedewerkers als ze iemand met verward gedrag moeten helpen. Zo kun je iemand die angstig is niet meteen vastgespen op de brancard. Maar zowel bij mensen met verward gedrag als bij mensen die bijvoorbeeld net een ongeluk hebben gehad is de basis dat je als verpleegkundige goed moet kunnen inschatten wat voor zorg iemand nodig heeft en daar naar kunnen handelen.’

 

Superspecialisten

Dat ambulancemedewerkers met een extra module psychiatrie op zak geschikt zouden zijn om afgestuurd te worden op mensen met verward gedrag, beaamt psychiater Philippe Delespaul. ‘We moeten weg van het idee dat alleen superspecialisten kunnen omgaan met deze mensen. Ambulancemedewerkers hebben ervaring met communiceren en handelen in crisissituaties en weten dus waar het in dit soort situaties om draait: op een goede manier met mensen in gesprek gaan en tegelijkertijd afstand bewaren. Maar ze moeten, indien nodig, wel worden ondersteund door de politie en collega hulpverleners.’

 

Gekke dingen

Natuurlijk. Af en toe kan er ook wat misgaan, zegt Delespaul. ‘Dat gebeurt ook als je superspecialisten inzet. In situaties van verwarring kunnen mensen gekke dingen doen. Maar de grootste bedreiging voor mensen met verward gedrag is overrompeld worden. Falen waar ze niet willen falen. Gedwongen medicatie en gedwongen weggevoerd worden naar een psychiatrisch ziekenhuis of de gevangenis.’

 

Normale omgangsvormen

Voor Delespaul, onder andere hoogleraar zorginnovaties in de GGZ aan de Universiteit van Maastricht en medeauteur van het boek De Nieuwe GGZ, dat radicale verandering binnen de geestelijke gezondheidszorg voorstelt, was het bij de invoering van de psycholances al klip en klaar dat deze geen succes zouden worden. ‘De psycholances zijn ingevoerd uit zorg van familie en de cliëntenbeweging dat de stigmatiserende hulp door de politie traumatiserend zou werken. Ze vroegen om normale omgangsvormen.’

 

Extra infrastructuur

Maar daarvoor hoef je volgens Delespaul geen extra voorziening in het leven te roepen als een psycholancedienst. ‘Dat kost je veel werk en geld want je moet er een extra infrastructuur voor opbouwen en dure professionele GZ-verpleegkundigen constant paraat hebben terwijl die elders binnen GGZ-instellingen schaars zijn en hard nodig.’

 

Crisissituaties

Voor crisissituaties binnen de psychiatrie waar binnen, zeg, tien minuten hulp moet zijn, zoals bij acute somatische aandoeningen als een delier, intoxicaties of levensbedreigende situaties en situaties waarbij de veiligheid in het geding is, zijn al twee bestaande voorzieningen, zegt Delespaul. Ambulances met ambulance verpleegkundigen én de politie die gaat over alle veiligheid op straat. Dat is wat hem betreft voldoende.

 

Steun voor familie en buurten

Mits zorg, welzijn en veiligheid veel meer met elkaar gaan samenwerken en de politie mensen met verward gedrag niet altijd in de boeien slaat. Zo organiseer je namelijk geen veiligheid. Daarnaast moet er veel meer geïnvesteerd worden in een goede ambulante zorg die zich ook richt op familieleden en buurten die psychiatrische patiënten willen opvangen. Want zij staan er nu vaak alleen voor, terwijl ze zorg, steun, bescherming en begeleiding nodig hebben van professionals.

 

MIND

In tegenstelling tot Delespaul is MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid blij met de beweging van afgelopen jaren om op zoek te gaan naar alternatieve manieren om mensen in crisis te vervoeren. Dit moet zo simpel en passend mogelijk zijn en aansluiten op de wensen van cliënten, zegt beleidsmedewerker Lotte Frans-Kits. ‘Mensen in psychiatrische crisis hebben vaak niets crimineels gedaan, dus horen ze niet thuis in een politiewagen.’

 

Onprettige ervaring

De psycholance is voor MIND een voorbeeld omdat er meer deskundig personeel aan boord is. ‘Maar voor veel mensen is vervoer in een ambulance, en dus ook in een psycholance, een onprettige ervaring. Dit heeft zowel te maken met de manier van vervoeren, soms liggend op een brancard, en het stigmatiserende karakter van de psycholance.’

 

Casual gekleed

Wat Frans-Kits betreft is een extra scholing voor ambulancemedewerkers, niet de optimale oplossing. Liever verwijst ze naar de GGZ Vervoersdienst die in haar ogen op een goede manier mensen in psychische crisis vervoert. ‘Deze dienst werkt met gewone Volkswagens met minimale opdruk en getint glas met aan boord twee casual geklede sociaal pedagogisch werkers die geen dwang- of drangmaatregelen toepassen.’

 

Casuïstiekbespreking

Ambulance Amsterdam werkt ondertussen een half jaar met bijgeschoolde ambulance medewerkers en is zelf niet ontevreden over hoe het vervoer van mensen met verward gedrag momenteel verloopt, zegt Brugman. Mede doordat ze wekelijks casuïstiekbespreking heeft met ketenpartners uit de GGZ en de politie. Daarin bespreken medewerkers ook hoe ze gezamenlijk kunnen zorgen dat mensen thuis kunnen blijven wonen en hoe ze hun werk het best op elkaar kunnen laten aansluiten. Bijvoorbeeld bij agressief gedrag.

 

Veel geleerd

Brugman: ‘We hebben qua omgang met cliënten en deskundigheid veel geleerd van de psycholance en kunnen bij agressief gedrag eventueel de politie oproepen of extra medewerkers inzetten. Al kunnen we dat vaak voorkomen door een passende benadering. Bovendien zijn onze aanrijtijden verbeterd, kunnen we meer cliënten helpen en daarmee voorkomen dat ze toch in politiewagens terecht komen.’

 

Karin van Lier

Dit artikel verscheen op 25 september 2019 op de site van Zorg+Welzijn