Home > ARTIKEL > Zorgboerderij ideaal voor schooluitvallers
zorgboerderij
ARTIKELREPORTAGE

Zorgboerderij ideaal voor schooluitvallers

Het aantal zorgboerderijen groeit snel. En met reden. Het gedrag van jongeren die ernaartoe gaan, verbetert bijvoorbeeld aanzienlijk. ‘Boeren zijn gastvrij, delen hun boerderij, keuken en tafel met hun cliënten en werken zelf mee.’

Kevin heeft zojuist boer Joost geholpen met koeien melken en heeft de melkrobot schoongemaakt. Vanmiddag gaat hij verder met opknappen van het pad dat naar de boerderij loopt. Maar nu is het lunchtijd. Aan tafel met boer Joost, de medewerkers en de andere negen cliënten die dagelijks op zorgboerderij Polderpracht actief zijn.

Twintigjarige Kevin heeft twee keer eerder op een zorgboerderij gewerkt nadat hij van het voortgezet speciaal onderwijs afkwam. Hier in het Noord-Hollandse dorpje Oterleek heeft hij zijn draai gevonden. ‘Mensen zijn hier gezelliger, de klusjes leuker en Joost vriendelijker.’ Maar Kevin komt hier niet alleen om te klussen. Hij wil ook meer zelfvertrouwen krijgen en beter leren omgaan met andere mensen. ‘Hen bijvoorbeeld leren negeren als ze dingen zeggen die ik niet leuk vind. Dat ik zo vaak chagrijnig ben. Want dat is niet waar.’

 

AWBZ erkende zorginstelling

Drie jaar zit Kevin nu op Polderpracht. Eigenaar Joost Stroomer begon fulltime op deze boerderij nadat hij klaar was met zijn studie agrarische bedrijfskunde en ondernemerschap, en er ruimte vrijkwam op het melkveebedrijf van zijn ouders. Zijn eerste klant voor wat later de zorgboerderij werd, kreeg hij via zijn buurvrouw, een zorgboerin, die hem vroeg of een van haar cliënten bij hem terecht kon. Toen meer jongens uit de jeugdzorg zich bij hem aanmeldden, schakelde hij Stichting Landzijde in, een AWBZ erkende zorginstelling voor aangesloten zorgboerderijen in Noord-Holland.

Sindsdien is hij de boerderij en het werk meer gaan afstemmen op de wensen van de cliënten en op wat zij kunnen. Stroomer: ‘Het werk heb ik minder efficiënt gemaakt. Met de cliënten doen we veel handwerk en gebruiken we kruiwagens in plaats van trekkers. Ik houd kleine dieren als cavia’s en konijnen die niet winstgevend zijn. En op initiatief van Landzijde verbouwen we groente in een kas en rapen we eieren voor de voedselbank.’

 

Noord-Holland

Jaap Hoek Spaans, directeur van Landzijde, opende veertien jaar geleden in Purmerend een serviceloket voor zowel mensen die ondersteuning in het leven kunnen gebruiken als boeren die kwalitatief goede zorg in hun bedrijf willen integreren.

Nu zijn meer dan honderd zorgboerderijen en 1700 cliënten in Noord-Holland, in de leeftijd van vier tot ruim honderd jaar, aangesloten en actief bij de stichting. En elk jaar komt er 5 procent meer zorgboerderijen en 10 procent meer cliënten bij.

Hoek Spaans: ‘Veel boeren hebben een warm hart voor mensen en willen van betekenis voor hen zijn. Vaak hebben ze een opleiding gehad in de zorg of het onderwijs en kunnen goed omgaan met de problemen van hun cliënten. Ze zijn gastvrij, delen hun boerderij, keuken en tafel met hun cliënten en werken zelf mee. Maar een zorgboerderij opzetten gaat niet vanzelf.’

Daarom heeft Landzijde een servicepakket voor boeren die een zorgboerderij willen opzetten en runnen. Ze begeleidt, geeft adviezen en trainingen. Ze heeft hbo-ers in dienst die de intake van cliënten doen. Samen met hen stellen ze een plan op en bekijken welke zorgboerderij het best kan voldoen aan hun vraag. Is een cliënt geplaatst, dan zijn deze zorgcoördinatoren voor cliënt en boeren ambulant beschikbaar.

 

Familiedagen

In principe is iedere cliënt welkom. Tenzij de beperking te groot is voor wat een zorgboerderij te bieden heeft. Of wanneer iemand medicatie of een behandeling weigert en daardoor een gevaar is voor zichzelf of anderen.

Als contractpartner bij alle gemeenten in Noord-Holland declareert Landzijde de financiën voor cliënten via de Wmo, de Wet langdurige zorg en de Jeugdzorg, en betaalt de zorgboeren.  Ze is ook onderaannemer bij zo’n zeventig andere zorginstellingen die hun cliënten, die mogelijk beter afzijn op een zorgboerderij, naar Landzijde doorverwijzen. Bijvoorbeeld mensen met dementie die last hebben van bewegingsonrust en steeds weglopen of cliënten die erg luidruchtig zijn.

Landzijde ziet bovendien toe op kwaliteit en kwaliteitssystemen op de zorgboerderijen. Ze houdt boeren op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen in de zorg en voedt hen met kennis.

Met het thuisfront van cliënten hebben zorgboeren van Landzijde regelmatig contact. Sowieso is er bij veel cliënten dagelijks sprake van een warme overdracht tijdens het halen en brengen. Zorgboeren maken met ouders, partners of kinderen afspraken over evaluatie. Er zijn familiedagen en soms werken ouders, zussen en broers ook mee op de boerderij.

 

ZonMW: programma Landbouw en Zorg 

Zorgboerderijen zijn tegenwoordig een waardevolle kwalitatief hoogwaardige voorziening. Met name voor jongeren en mensen met een verstandelijke handicap, met dementie, een psychiatrische achtergrond, burn-out of met een verslaving. Ze zijn redelijk tot goed in het zorgsysteem ingebed en worden als zorgvorm geaccepteerd. Dit meldt het programma Landbouw en Zorg dat ZonMW van 2011-2017 uitvoerde in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. ZonMW stelde dit programma op in nauwe samenwerking met het ministerie van VWS, de Federatie Landbouw en Zorg en de Taskforce Multifunctionele Landbouw.

De resultaten liegen er dan ook niet om. Zo blijkt bijvoorbeeld dat het gedrag van de jongeren die naar een zorgboerderij gaan duidelijk verbetert. Bijna 90 procent van hun ouders zegt dat hun kind gelukkiger wordt en beter met leeftijdgenoten omgaat. De zorgboerderijen stimuleren de sociale interactie bij mensen met dementie en maken mensen met een verstandelijke beperking rustiger. Deze cliënten hebben het gevoel weer ergens bij te horen en ervaren hun activiteiten op de boerderij als zinvol.

Het rapport typeert zorgboeren als ondernemend en vernieuwend en hun aanbod sluit aan op belangrijke uitgangspunten van landelijke en gemeentelijk beleid. Zo stimuleren zorgboeren de eigen kracht, participatie en zelfredzaamheid van mensen en dragen eraan bij dat zij zolang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, aldus het rapport van ZonMw.

 

Arbeidsomgeving

Cliënten die hun dagen op een Landzijde zorgboerderij besteden, doen vooral activiteiten die aansluiten bij wat zij zelf kunnen en leuk vinden, vertelt Jaap Hoek Spaans. ‘Op een boerderij kunnen zij honderd verschillende  werkzaamheden doen. Tegelijkertijd kunnen zij op een natuurlijke manier dingen ervaren. Bijvoorbeeld dat dieren weglopen als je heel wild doet maar naar je toekomen als je hen voorzichtig benadert.’

De andere omgeving van een boerderij biedt cliënten vaak een nieuwe kans om ander gedrag te laten zien, zegt Hoek Spaans. ‘Boeren geven cliënten alle ruimte. Ze worden daar ook niet beziggehouden maar draaien mee in een arbeidsomgeving. Ze doen daar werk dat er toe doet. Als dat lukt en ze worden daarin ook nog eens bevestigd, dan kunnen mensen herstellen, zichzelf hervinden, zichzelf of hun beperking accepteren en nieuwe dingen leren.’

Cliënten kunnen op de zorgboerderijen van Landzijde bovendien aangeven waarin ze sterker willen worden in het leven en daarop inzetten. ‘Voor de één is dat hij zich thuis prettiger wil gaan voelen. Voor de ander dat hij makkelijker sociale contacten leert maken, beter gaat eten, zijn woonplek beter gaat onderhouden, weer naar buiten durft, vriendschappen leert aangaan of bijvoorbeeld wil terugkeren naar een plek in de maatschappij.’

 

Van dagbesteding naar educatie

Landzijde werkt met een resultaatmeetsysteem. Cliënten kunnen zich uitspreken over de resultaten die zij hebben behaald tijdens de dagbesteding en wat zij hieraan hebben in hun dagelijks leven. Hieruit blijkt volgens Hoek Spaans dat zij graag willen leren. Daarom wil Landzijde de dagbesteding in de toekomst upgraden met educatiemogelijkheden. Om hiermee te experimenteren heeft ze twee leerkrachten aangetrokken uit het speciaal onderwijs.

Op Polderpracht klikt één van hen, Abner Verschuur, een groot digitaal scherm aan vol educatieve apps waarop cliënten elk moment van de dag kunnen inloggen. Hiermee kunnen ze bijvoorbeeld taal of wiskunde leren. Theorie voor het halen van een trekkers- of brommerrijbewijs. Of oefenen met sociale vaardigheden of hygiëne.

Boer Joost, de leerkrachten en vier parttime activiteitenbegeleiders kijken tijdens het werken waar de interesses liggen van de individuele cliënten. Waar zij vragen over hebben en wat zij graag willen leren. Vervolgens bespreekt een van de leerkrachten samen met de cliënt welk educatief programma het best bij hem past en maakt met hem afspraken waar hij aan wil werken. Hij volgt wat deze doet, welke fouten hij maakt en waarop hij nog moet oefenen.

In de toekomst wil Landzijde deze voorziening ter beschikking stellen aan al haar cliënten. Verschuur: ‘Als dan meerdere cliënten eenzelfde programma willen volgen, kunnen we groepen maken in een digitale hang-out zodat we meerdere mensen op verschillende plekken tegelijkertijd kunnen begeleiden.’

 

Onderwijs-zorgarrangement

Kevin probeert nu de beginselen van de Engelse taal onder de knie te krijgen. Nadat hij aan boer Joost vertelde dat hij alleen met de bus naar de Costa Brava op vakantie gaat en zich daar een beetje verstaanbaar wil maken. Maar hij vindt het nog best moeilijk.

Hoek Spaans, zelf ooit afkomstig uit het onderwijs, heeft ondertussen gezorgd dat op een paar Landzijde-zorgboerderijen ook wordt geëxperimenteerd met een onderwijs-zorgarrangement voor kinderen tot 14 jaar die niet meer naar school kunnen, willen, durven of mogen.

Hij voert hierover momenteel gesprekken met een gemeente, regionale samenwerkingsverbanden van scholen in Noord-Holland, jeugdzorg en ouders van deze kinderen. Er is ook een nieuwe medewerker aangetrokken die het project gaat leiden. Voorlopig doel van een pilot die binnenkort van start gaat: deze kinderen tijdelijk toch de basisschoolvakken bijbrengen in de helende omgeving van een zorgboerderij. Hier kunnen zij tot rust komen, hebben ze ruimte, worden ze aangesproken op wat zij kunnen en mogen ze doen en waar zij goed in zijn.

Hoek Spaans: ‘Als de kinderen daar voldoende zelfvertrouwen uithalen, ontwikkelen zij zich waarschijnlijk ook wel op andere terreinen waardoor zij na verloop van tijd weer terug kunnen naar het reguliere onderwijs of naar een school voor speciaal onderwijs als dat hen beter past.

 

 

Cijfers brancheorganisatie Federatie Landbouw en Zorg

Sinds 1998 tot 2017 is het aantal zorgboerderijen toegenomen van 75 naar 1100 tot 1200. Zo’n 820 zorgboerderijen zijn aangesloten bij de Federatie Landbouw en Zorg. Gemiddeld hebben zorgboerderijen 15-20 cliënten. Ruim 700 zorgboerderijen hebben een kwaliteitskeurmerk, afgegeven door de Federatie Landbouw en Zorg.

 

 Dit artikel verscheen juni 2018 in het magazine Zorg + Welzijn.